Schijnzelfstandigheid: telt jouw werk als loondienst?

Wat wordt onder schijnzelfstandigheid verstaan?

De term wordt gebruikt wanneer iemand als zelfstandige wordt behandeld terwijl de arbeidsrelatie juridisch als dienstbetrekking moet worden beoordeeld. Dat kan gevolgen hebben voor loonheffingen en werknemersrechten. De vraag wordt niet opgelost door uitsluitend het contract te herschrijven. Vergelijk wat partijen afspreken met wat dagelijks gebeurt: wie plant, wie geeft instructies, wie draagt risico en hoe is betaling geregeld? Een verklaring dat beide partijen “geen arbeidsovereenkomst willen” bepaalt de kwalificatie niet wanneer de werkelijke rechten en plichten anders uitpakken.

Beoordeel omstandigheden in samenhang

De Belastingdienst noemt een breed afwegingskader rond arbeid, loon en de mogelijkheid van gezag. Aard en duur van het werk, inbedding in de organisatie, persoonlijke uitvoering en commerciële risico’s zijn voorbeelden. Geef ieder gegeven een concrete onderbouwing. “Ik werk zelfstandig” zegt minder dan wie tarieven vaststelt, klachten afhandelt en vervanging mag regelen. Een enkele gunstige factor is geen vrijstelling. Het gaat om het gezamenlijke beeld van de arbeidsrelatie, waardoor vergelijkbare opdrachten toch verschillende uitkomsten kunnen hebben.

Ondernemerschap buiten de opdracht kan relevant zijn

De Hoge Raad heeft in 2025 verduidelijkt dat geen vaste rangorde bestaat tussen de relevante omstandigheden. Ook ondernemerschap buiten de specifieke relatie kan meewegen. Denk aan hoe je opdrachten verwerft en welke ondernemerspositie je feitelijk hebt. Dat maakt een individuele beoordeling belangrijk. Meerdere klanten hebben is relevant maar geen toverformule; één klant hebben is evenmin zonder meer doorslaggevend. Verzamel dus ook offertes, eigen investeringen en concrete risicoafspraken in plaats van alleen een opdrachtgeverslijst als bewijs te gebruiken.

Welk bewijs helpt bij de arbeidsrechtelijke vraag?

Bewaar de overeenkomst, facturen, roosters, instructies, beoordelingsgesprekken en berichten over tarief of vervanging. Beschrijf wie bepaalt wanneer en hoe je werkt en of je opdrachten werkelijk kunt weigeren. Noteer verschillen tussen papier en praktijk zonder achteraf documenten te veranderen. Heb je hetzelfde werk als werknemers, vergelijk dan ook de feitelijke vrijheid en verantwoordelijkheden. Dat gegeven kan relevant zijn maar beslist de zaak niet alleen. Een korte feitelijke samenvatting maakt een beoordeling door een jurist of vakbond efficiënter.

Fiscale handhaving is sinds 2025 hervat

Het handhavingsmoratorium is per 1 januari 2025 geëindigd. De Belastingdienst kan bij onjuiste kwalificatie correcties en naheffingen opleggen volgens de toepasselijke regels. Voor 2026 maakt de dienst onderscheid tussen mogelijke vergrijpboetes en het nog niet opleggen van verzuimboetes. “Er zijn geen boetes” is dus een te algemene conclusie. De precieze gevolgen hangen af van de feiten, de periode en de soort correctie. Laat de fiscale positie van opdrachtgever en werkende beoordelen zonder te veronderstellen dat iedere naheffing eenzelfde private loonclaim oplevert.

Nieuw rechtsvermoeden is nog niet ingegaan

De wet voor een rechtsvermoeden van arbeidsovereenkomst op basis van een uurtarief is in juni 2026 gepubliceerd. Het inwerkingtredingsbesluit noemt 31 december 2026. Op 17 oktober 2026 kun je dat toekomstige instrument dus niet behandelen als reeds geldend recht. Het toepasselijke tarief wordt volgens de wettelijke systematiek vastgesteld en geïndexeerd; neem geen oud bedrag uit een concept als blijvende grens over. Een rechtsvermoeden is bovendien geen algemeen verbod op zzp-werk onder een bedrag en geen garantie op de uitkomst van iedere individuele zaak.

Welke aanspraken en praktische keuzes spelen?

Als juridisch sprake is van een arbeidsovereenkomst kunnen onder voorwaarden werknemersrechten relevant zijn, zoals loon bij ziekte, vakantie en ontslagbescherming. De concrete omvang, terugwerkende periode en eventuele verrekening vragen aparte berekening. Ondertussen kunnen fiscale aftrek, facturering, pensioen en verzekering geraakt worden. Onderteken daarom niet onder druk een afstandsverklaring die alles tegelijk lijkt op te lossen. Bespreek hoe de feitelijke samenwerking toekomstig wordt ingericht en hoe eerdere perioden worden afgewikkeld. Een andere contracttitel zonder veranderde praktijk voorkomt niet vanzelf hetzelfde probleem. Ook de omgekeerde conclusie vraagt aandacht: géén dienstbetrekking betekent niet automatisch ondernemerschap voor inkomstenbelasting of btw. Beoordeel die fiscale vragen apart; een KvK-inschrijving of uitkomst over één opdracht beslist niet vanzelf over ondernemersaftrek.

Voorbeeld: vaste diensten en een eigen onderneming

Je factureert voor vaste diensten, werkt onder dagelijkse instructies en kunt je nauwelijks laten vervangen. Daarnaast heb je eigen klanten en investeer je in materiaal. Schrijf beide kanten op. Een adviseur moet die omstandigheden samen beoordelen; alleen zeggen dat je een website en KvK-nummer hebt geeft geen antwoord op de vaste diensten. Het voorbeeld laat zien waarom een check geen scorelijst met één beslissende vraag hoort te zijn. Een bruikbare uitkomst benoemt onzekerheid, benodigde gegevens en de gevolgen van een eventuele herkwalificatie.

Praktische checklist

• Beschrijf dagelijkse aansturing, vervanging, beloning en risico.
• Bewaar contract én bewijs van de feitelijke uitvoering.
• Laat arbeidsrechtelijke aanspraken en fiscale gevolgen afzonderlijk beoordelen.
• Controleer bij toekomstige periodes de ingangsdatum en het toepasselijke uurtarief.