Proeftijd: geldigheid, duur en ontslag in de eerste weken

1. Begin met de schriftelijke afspraak

Een proeftijd moet schriftelijk zijn overeengekomen en voor beide partijen gelijk zijn. Controleer de getekende overeenkomst, de datum van ondertekening en eventuele cao-verwijzing. Wanneer je al begon voordat de tekst werd vastgelegd, kan dat vragen oproepen over wat tijdig is afgesproken. Een mondelinge mededeling op de eerste werkdag dat je “eerst een maand op proef” werkt is geen veilige juridische basis.

Bewaar daarom ook het aanbod, je aanvaarding en de mailwisseling rond indiensttreding. Kijk of het contract later is gewijzigd en of daarin opnieuw een proeftijd staat. De naam die de werkgever gebruikt, zoals kennismakingsmaand, verandert de toets niet. Het gaat erom of hij zich beroept op de bijzondere mogelijkheid om onmiddellijk op te zeggen.

2. Welke maximale duur hoort bij je contract?

Bij een tijdelijk contract van zes maanden of korter mag geen proeftijd worden afgesproken. Duurt het contract langer dan zes maanden maar korter dan twee jaar, dan is de hoofdregel maximaal één maand. Voor een vast contract en een tijdelijk contract van twee jaar of langer is maximaal twee maanden mogelijk. Bij een tijdelijke overeenkomst zonder kalender-einddatum is de hoofdregel één maand.

Een cao kan bij bepaalde tijdelijke contracten een afwijking toestaan, binnen de wettelijke grenzen. Zoek de concrete cao-bepaling op en controleer of die echt van toepassing is. Een ongeldige proeftijd wordt niet vanzelf een geldig beding voor de maximaal toegestane duur. Daardoor kan een werkgever die in week twee opzegt toch de gewone ontslagregels moeten volgen.

3. Eerder werk kan een nieuwe proeftijd uitsluiten

Bij een opvolgend contract voor hetzelfde werk is een nieuwe proeftijd in beginsel niet toegestaan. De werkgever heeft dan al kunnen beoordelen hoe je functioneert. Een andere functietitel of een nieuwe salarisafspraak is op zichzelf geen reden voor opnieuw een proefperiode. Beschrijf daarom welke taken je eerst deed en welke taken werkelijk nieuw zijn.

Er kan een uitzondering bestaan wanneer de nieuwe functie duidelijk andere vaardigheden of verantwoordelijkheden vraagt. Ook een overstap via een uitzendbureau of tussen nauw verbonden werkgevers kan vragen over eerdere bekendheid met je werk oproepen. Laat de feitelijke situatie beoordelen. Bewaar functieomschrijvingen, beoordelingen en de eerdere uitzendopdracht: die maken zichtbaar of de werkgever al voldoende gelegenheid had om je geschiktheid te beoordelen.

4. Wat verandert bij een geldige proeftijd?

Bij een geldige proeftijd geldt geen gewone opzegtermijn en is vooraf geen toestemming van UWV of ontbinding door de rechter nodig. De werkgever hoeft ook niet eerst een verbetertraject of herplaatsingsonderzoek te doorlopen. Opzegging moet wel tijdens de proeftijd plaatsvinden. Noteer daarom wanneer het bericht je bereikte en niet alleen welke datum boven de brief staat.

Vraag om bevestiging van de einddatum en, als je dat wilt, schriftelijk om de reden. Degene die opzegt moet die reden op verzoek schriftelijk geven. Ontvangst van een brief bevestigen is iets anders dan met de inhoud instemmen. Controleer tegelijk de eindafrekening: gewerkt loon, opgebouwde vakantie en een eventuele transitievergoeding moeten afzonderlijk worden beoordeeld.

5. Ziekte en discriminatie vragen een aparte beoordeling

Ziekte verlengt de afgesproken proeftijd niet. Een werkgever kan tijdens een geldige proeftijd ook opzeggen wanneer je ziek bent; de gewone ontslagbescherming tijdens ziekte werkt hier anders. Dat betekent niet dat iedere achterliggende reden toegestaan is. Zwangerschap, afkomst of een verboden onderscheid vanwege handicap of chronische ziekte kunnen bijvoorbeeld een zelfstandige juridische kwestie opleveren.

Bewaar concrete uitlatingen en het moment waarop de werkgever iets over je persoonlijke situatie hoorde. Een ontslag kort na een zwangerschapsmelding is een belangrijk gegeven, maar de volledige feiten blijven nodig. Vraag bij ziekte ook wie je ziek-uit-dienstmelding regelt en of een Ziektewet-uitkering aan de orde is. De geldigheid van het beding en de reden van ontslag zijn twee afzonderlijke controles.

6. Zelf vertrekken en de gevolgen voor inkomen

Je kunt zelf tijdens een geldige proeftijd direct opzeggen. Overweeg wel de gevolgen voordat je dit doet omdat het werk tegenvalt. UWV kan je verwijtbaar werkloos vinden wanneer je zelf je baan beëindigt. Dat risico bestaat ook als je denkt dat de werkgever je anders waarschijnlijk zou ontslaan. Vraag eerst naar een oplossing of advies over de feitelijke situatie.

Word je door de werkgever ontslagen, dan kun je WW aanvragen wanneer je aan de voorwaarden voldoet. UWV vraagt informatie over de reden en je arbeidsverleden. Bij ziekte ligt mogelijk een andere uitkering voor de hand. Bewaar eveneens informatie over een baan die je voor deze overstap hebt verlaten; de overgang tussen banen kan bij de uitkeringsbeoordeling van belang zijn.

7. Als je twijfelt aan het ontslag

Laat snel beoordelen of het proeftijdbeding ongeldig is, de opzegging te laat kwam of een verboden reden meespeelde. Voor verzoeken tegen een geëindigd dienstverband kunnen korte vervaltermijnen gelden, vaak twee maanden na het einde. Een brief waarin je bezwaar maakt is geen vervanging van een verzoekschrift. Geef de adviseur daarom meteen de contracttekst en exacte data.

Bepaal wat je wilt bereiken: doorwerken, achterstallig loon, een vergoeding of duidelijkheid over je uitkering. Bij een ongeldig beding kan het dienstverband anders worden beoordeeld dan je werkgever aanneemt. Blijf bereikbaar en leg vast dat je bereid bent je werk te verrichten als je dat standpunt inneemt. Een snelle feitelijke reactie helpt; een emotionele discussie over de eerste weken lost de termijnvraag niet op.

Praktische checklist

• Leg de proeftijdtekst naast contractduur en cao.
• Vergelijk eerdere en nieuwe werkzaamheden.
• Noteer begindatum en datum waarop de opzegging je bereikte.
• Vraag schriftelijk om de ontslagreden.
• Controleer loon, vakantie, transitievergoeding en uitkeringsroute.