Een reis is geen verlofverklaring: waarom de DAF-zaak geen simpele werknemerszege is

Feiten: de eerder geplande reis en de afboeking van 29 dagen

Het geschil speelde tussen DAF Trucks en een werknemer met een eerder vastgestelde vakantie. Hij werd ziek en ging vervolgens, na contact met de bedrijfsarts en zijn leidinggevende, met de camper naar Noorwegen. DAF schreef 29 vakantiedagen af. De werknemer bestreed die afboeking en vroeg om betaling. Deze feitelijke achtergrond staat ook in de officiële conclusie bij het arrest. Conclusie van advocaat-generaal De Bock.

Voor een vergelijkbaar dossier is vooral de volgorde belangrijk. Wanneer werd de vakantie vastgesteld, wanneer ontstond de ziekte en welke afspraken volgden daarna? Maak daarvoor een tijdlijn met de oorspronkelijke goedkeuring, ziekmelding en correspondentie. Alleen vaststellen dat iemand daadwerkelijk heeft gereisd, geeft onvoldoende zicht op de juridische vraag.

Wettelijk kader: ziekte tijdens een vastgestelde vakantie

Artikel 7:638 lid 8 BW bepaalt dat ziektedagen tijdens een vastgestelde vakantie in beginsel geen vakantiedagen zijn. Instemming van de werknemer kan daarop een uitzondering vormen. Daarnaast kent de bepaling een afzonderlijke mogelijkheid voor schriftelijke afspraken over bovenwettelijke vakantie. Officiële tekst van de ingevoerde regeling.

Vraag bij een afboeking daarom naar de precieze grondslag. Beroept de werkgever zich op instemming in deze concrete situatie, of op een eerder vastgelegde regeling? Bewaar de tekst van die afspraak. Een algemene verwijzing naar het vakantiebeleid maakt nog niet duidelijk welke uitzondering wordt bedoeld en op welke uren deze volgens de werkgever betrekking heeft.

Oordeel: instemmen met reizen is onvoldoende voor afboeken

De Hoge Raad oordeelde dat de werknemer uitdrukkelijk en gericht moet instemmen met het afboeken in de concrete situatie. Alleen vertellen dat hij ondanks zijn ziekte nog op vakantie wil, is daarvoor onvoldoende. De regeling geldt ook wanneer de ziekte begint nadat de vakantie is vastgesteld maar voordat deze aanvangt. HR 17 november 2023, rechtsoverwegingen 3.2.7 en 3.2.8.

Praktisch is het verstandig de verschillende vragen afzonderlijk te beantwoorden. Kan de reis doorgaan? Welke verplichtingen gelden tijdens die periode? En bestaat overeenstemming over vermindering van het vakantiesaldo? Schrijf bij een discussie op welke vraag een eerder bericht werkelijk beantwoordde. Daarmee voorkom je dat één korte bevestiging achteraf een ruimere betekenis krijgt dan de afzender bedoelde.

Procesuitkomst: DAF kreeg op het cao-punt gelijk

Op een ander punt kreeg DAF gelijk: ook een cao kan een schriftelijke overeenkomst zijn in de betekenis van artikel 7:638 lid 8 BW. De Hoge Raad vernietigde daarom de bestreden arresten en verwees de zaak naar het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden. De werknemer werd veroordeeld in de cassatiekosten. Rechtsoverwegingen 3.3.2-3.3.3 en dictum.

Daarom past geen samenvatting waarin de werknemer definitief alle dagen terugkreeg. Voor dit artikel is geen latere eindbeslissing na verwijzing geverifieerd. De besproken uitspraak geeft richting aan de beoordeling, maar rondt het financiële geschil niet af. Gebruik haar dus voor de juridische maatstaf en controleer voor een concrete claim vervolgens de toepasselijke afspraken en het bewijs.

Onze analyse: bescherm de keuze, maar lees het hele arrest

Onze lezing is dat dit arrest vooral de betekenis van een verklaring bewaakt. Een werknemer die zegt dat een eerder geplande reis doorgaat, beantwoordt daarmee niet noodzakelijk de vraag of hij zijn vakantiesaldo wil verminderen. Dat verschil heeft praktische waarde: medische afstemming en verlofadministratie behoren een werknemer niet achteraf ongemerkt voor een voldongen feit te plaatsen. Het rechtsgevolg moet aansluiten op de keuze die werkelijk is gemaakt.

Die bescherming is overtuigender dan een regel die uitsluitend kijkt of iemand plezier heeft gehad of buitenshuis is geweest. Een reis zegt niet zelfstandig welke aanspraken zijn ingezet en welke verplichtingen zijn afgesproken. De Hoge Raad legt in 3.2.7 en 3.2.8 de nadruk op gerichte instemming. Onze eigen conclusie is daarom dat een controleerbare afspraak vóór een saldoverandering belangrijker is dan het achteraf beoordelen van de bestemming of het vakantiegevoel.

Tegelijk ondersteunt het dictum geen onbegrensde werknemerszege. DAF kreeg gelijk met de klacht over de mogelijke betekenis van een cao. Een redelijke bespreking moet beide onderdelen vasthouden: bescherming tegen een te ruime uitleg van instemming én ruimte voor een geldige collectieve afspraak binnen de wettelijke grenzen. Wie slechts één onderdeel benadrukt, maakt van een genuanceerde cassatiebeslissing een te eenvoudige kampkeuze.

Het serieuze tegenargument: duidelijkheid en gelijke behandeling voor de werkgever

Het sterkste tegenargument tegen deze bescherming is praktisch: een werkgever moet verlof, bezetting en re-integratie kunnen plannen. Het kan ongerijmd voelen wanneer een werknemer een eerder geplande reis wel maakt, maar het oorspronkelijke saldo behoudt. Ook kan een werknemer juist tijdens ziekte nieuwe vakantie aanvragen om tijdelijk van re-integratieverplichtingen vrij te zijn. Deze overwegingen zijn een eigen redactionele reconstructie van het tegenargument, geen bewering over de persoonlijke motieven van DAF of deze werknemer.

Wij vinden dat argument serieus, maar het rechtvaardigt geen automatisme op basis van reisgedrag. Administratieve eenvoud mag niet de verklaring vervangen die voor de concrete situatie nodig is. De betere reactie is vooraf verduidelijken welke afspraak wordt gemaakt en vervolgens de passende grondslag vastleggen. Bij een al vóór de ziekte vastgestelde vakantie begint de beoordeling op een andere plek dan bij een nieuwe vakantieaanvraag tijdens ziekte; het arrest van 2023 maakt die afbakening juist essentieel.

Het cao-oordeel laat bovendien zien dat de regeling werkgevers niet zonder mogelijkheden laat. Een toepasselijke schriftelijke afspraak kan voor bovenwettelijke dagen betekenis hebben. Ons antwoord op het tegenargument is daarom niet dat ieder afboeken onredelijk is, maar dat de grondslag en het aantal betrokken uren zichtbaar moeten zijn. Dat beschermt ook de werkgever tegen een later geschil over wat een kort bericht of een medische terugkoppeling eigenlijk betekende.

De grens van het tegenargument: bovenwettelijke uren en cao-toepassing

De vooraf schriftelijk overeen te komen verrekening is beperkt tot het aantal dagen boven het wettelijke minimum dat voor het betrokken jaar is afgesproken. Een regeling over extra dagen geeft daarmee geen onbeperkte mogelijkheid om alle vakantie tijdens ziekte af te boeken. Artikel 7:638 lid 8 BW in Staatsblad 2011, 318.

Vraag welke cao-versie of contractbepaling wordt toegepast en hoe de werkgever de omvang heeft berekend. Laat wettelijke en bovenwettelijke uren afzonderlijk tonen. Controleer ook of de aangehaalde afspraak daadwerkelijk op jouw arbeidsovereenkomst van toepassing is. De aanwezigheid van een cao-document in een personeelsmap beantwoordt die toepasselijkheidsvraag nog niet.

Fictief voorbeeld: de reis gaat door, maar de saldoafspraak ontbreekt

Fictief voorbeeld: Samira kreeg in februari toestemming voor twee weken vakantie in september. In augustus werd zij ziek. Zij vroeg of de reis haar herstel zou belemmeren en meldde daarna aan haar leidinggevende dat zij nog wilde gaan. Na terugkomst zag zij tien dagen minder in haar verlofoverzicht. Over die vermindering had zij naar eigen zeggen niets afgesproken.

Samira vraagt welke concrete instemming of schriftelijke bepaling de afboeking draagt. Zij bewaart de oorspronkelijke aanvraag en de latere berichten. Is er een toepasselijke afspraak over extra dagen, dan moet ook die worden onderzocht. Het voorbeeld voorspelt geen uitkomst: het toont waarom reisplannen, ziekte en verlofadministratie afzonderlijk moeten worden gereconstrueerd voordat een conclusie wordt getrokken.

Checklist: houd drie besluiten uit elkaar

Onze praktische aanbeveling is om drie zaken afzonderlijk te documenteren: de al vastgestelde vakantie of nieuwe aanvraag, de afspraken rond ziekte en re-integratie, en de concrete grondslag voor vermindering van het vakantiesaldo. Een medische beoordeling van de reis beantwoordt de administratieve vraag niet vanzelf. Ook een cao-verwijzing moet aansluiten op de werknemer, de versie van de cao en het juiste aantal bovenwettelijke uren. Dit is een redactionele werkwijze voor duidelijkheid, geen nieuwe wettelijke formaliteit.

Begin bij een geschil met een feitelijke vraag om toelichting. Vermeld de periode, de verwijderde uren en de berichten waarop jij je baseert. Vraag de werkgever de gestelde instemming of schriftelijke verrekeningsregeling aan te wijzen. Formuleer apart welke correctie je vraagt, zodat duidelijk is waarover partijen nog van mening verschillen.

Laat het dossier beoordelen als de uitleg niet aansluit bij de stukken. Een vakbond, rechtsbijstandsverlener of arbeidsrechtjurist kan de toepasselijke regeling en mogelijke vervolgstappen onderzoeken. Blijf lopende afspraken over bereikbaarheid en re-integratie bespreken. Het geschil over een verlofsaldo kan anders vermengd raken met andere vragen die ieder een eigen beoordeling nodig hebben.

• Bewaar de oorspronkelijke vaststelling van de vakantie.
• Noteer wanneer de ziekte begon.
• Verzamel de latere communicatie over reizen, verlof en afboeken.
• Vraag om de gebruikte cao- of contractbepaling.
• Controleer het aantal wettelijke en bovenwettelijke uren.
• Vergelijk het verlofoverzicht met de loonstroken.
• Vraag schriftelijk om toelichting en zo nodig correctie.

Bronnen en redactie

De redactie schreef deze analyse op basis van het arrest en de overige vermelde bronnen. De kantoorpublicatie van WVO Advocaten is een externe bespreking, met Annemarie Busse als auteur. De bronvermelding betreft haar publicatie; een rol als advocaat in deze procedure is niet vastgesteld.